– Zacznę od odpowiedzi romantycznej – Włochy są przepiękne. Oczywiście pięknych miejsc nie brakuje też w innych krajach, o przeniesieniu do których poważnie myślałem. Mówię po francusku, mam we Francji rodzinę. Niestety – i to jest praktyczna odpowiedź – Prowansja była całkowicie poza naszym zasięgiem cenowym, podobnie jak zresztą cała południowa Francja. Tymczasem nam chodziło o to, by przenieść się w piękne miejsce, w miarę blisko morza, z mnóstwem historii dookoła, której śladów można dotknąć, niebędące kulturalną pustynią. Przyjaciółka, która kupiła dom na Krecie, zachęcała mnie, bym tam spróbował coś znaleźć. Wyspa jest piękna, ale rynek nieruchomości przerażająco ubogi, a do tego niewiele się tam dzieje, jeśli chodzi o kulturę. Pomyśleliśmy więc o Włoszech. Zacząłem sprawdzać oferty i ku mojemu zdziwieniu okazało się, że w okolicy Lukki, w północnej Toskanii, jest równie pięknie jak w tej obleganej części z Florencją, za to domy są tanie. Pojechaliśmy zobaczyć, czy nie ma jakiegoś haczyka, czegoś, co w umowie zapisane jest małym drukiem.
Wybraliście z tej słynnej włoskiej oferty domów za 1 euro?
– Domy za 1 euro były w większości ruinami do remontu, który zająłby lata. I były położone albo przy ruchliwej drodze, albo z widokiem na ścianę innego domu. A ja pragnąłem domu, w którym każdego dnia, otwierając okno, mógłbym westchnąć: “Jezu, jak tu pięknie!”. Napisałem do ok. 40 właścicieli, odpowiedziała połowa. Później przekonałem się, że odpisałoby więcej, gdybym złożył zapytanie po włosku, a nie po angielsku. Na początku czerwca 2024 r. pojechaliśmy do Toskanii obejrzeć kilkanaście domów, na które było nas stać.
W Gioviano?
– Nie, tam jest 79 domów i 139 mieszkańców, na sprzedaż były dwa. Domy z naszej listy leżały w promieniu 30 km od Gioviano. Były w porządku, ale czegoś brakowało. Uparliśmy się na dom z ogrodem, ale nie miałem pojęcia, że jak Włosi piszą w ogłoszeniu, że sprzedają dom z ogrodem, to może być on 300 m od domu.
Pewnego dnia trafiliśmy na niesamowitą posiadłość – 3 tys. mkw. ziemi, pięknie odrestaurowany dom z naprawdę dużym basenem. Pomyśleliśmy sobie: “Rany boskie, w Polsce taki dom kosztowałby fortunę, a we Włoszech jest nas na to stać!”. Jedynym problemem było to, że dom stał we włoskiej głuszy, w pobliżu nie było żadnych sąsiadów, a żeby spotkać żywego człowieka, trzeba zjeżdżać w dół 10 minut samochodem do najbliższego miasteczka. Z wielkim żalem odrzuciliśmy tę ofertę, bo chcieliśmy zamieszkać pośród ludzi, aby Bruno miał kolegów.
Kolejnego dnia oglądaliśmy jeszcze piękniejszy dom. Był odrestaurowany, miał stary piec, kilkusetletni kominek, przepiękną, starą podłogę, do tego dziewiętnastowieczne meble. Niestety, w miejscowości mieszkało tylko kilka starszych osób, większość domów była zaś zrujnowana. Szukaliśmy więc dalej. Agentka nieruchomości zaproponowała, że pokaże nam dom poza naszym zakresem cenowym, ale może nam się spodoba. Zawiozła nas 2 km pod górę do średniowiecznej miejscowości na uboczu, o której istnieniu nie mieliśmy zielonego pojęcia.
Gioviano powstało w miejscu starego zamku, więc część zabudowań to jego pozostałości. Zatrzymaliśmy się pod pięknym, kamiennym domem. Jak starym, Bóg jeden raczy wiedzieć. Figuruje na planie miasta z 1850 r., ale zapewne stał wcześniej. Wiele sąsiednich ma datę budowy wyrytą nad wejściem. U naszych sąsiadów jest to np. rok 1641.
Najważniejsze, że można było się od razu wprowadzić. Dom sprzedawała starsza pani – wynajmowała go na Booking.com, ale tłumaczyła, że nie ma już na to siły ani zdrowia. Pomyślałem, że pewnie odchodzi na emeryturę. Kiedy sporządzaliśmy akt kupna, okazało się, że ma lat 91…
Ile kosztuje taki dom?
– Mniej więcej tyle, co kawalerka w Warszawie – ok. 600 tys. zł. Z Gioviano do Lukki jest 20-30 minut samochodem. Lukka to spore miasto, w którym zawsze coś się dzieje. Kulturę mamy więc w zasięgu ręki, a tam, gdzie mieszkamy, jest spokój, lasy, góry. Mieszkamy na podnóżu Apeninów. 10 minut drogi od nas w górę znajomi kupili nieruchomość za równowartość 250 tys. zł, tyle że bez ogródka.
Ludzi przerażają formalności związane z kupnem domu za granicą. We Włoszech jest to skomplikowane?
– Nie, ale Polacy rzeczywiście strasznie się tego obawiają, więc często korzystają z agencji nieruchomości. My szukaliśmy sami, a kiedy już znaleźliśmy, negocjacje były zadziwiająco proste. Zaproponowałem oczywiście kwotę niższą od tej, której zażądała właścicielka. Kiedy usiedliśmy do negocjacji i powiedzieliśmy, że chcemy kupić nie pod wakacyjny wynajem, tylko żeby mieszkać, stwierdziła: “Niech będzie! Zależy mi na tym, by mieć sąsiadów, a nie coraz to nowych przyjezdnych z Booking.com”.
Dokumenty niezbędne do kupna przygotował nam geometra. To coś więcej niż polski geodeta, bo zajmuje się też przygotowaniem historii domu. Nasza sięga lat 30. XX w. i zawiera mnóstwo praktycznych informacji – np. co zostało wymienione i kiedy. Wiemy więc, że bieżącą wodę doprowadzono tam w 1952 r.
We Włoszech domy sprzedaje się na sypialnie, to, czy mają 10, 12 czy 15 mkw., nie ma znaczenia. Mamy trzy sypialnie na piętrze, na parterze jest salon z kuchnią i kominkiem. Do tego ogromna cantina, czyli piwnica – na oko ma 40 mkw. Na razie stoją w niej nasze książki upchane w kartonach, ale jesienią ich miejsce zajmą przetwory. W ogrodzie mamy drzewo szaronowe, więc będziemy musieli przerobić mnóstwo kaki.
Kiedy sfinalizowaliście zakup?
– Dogadaliśmy się z właścicielką w czerwcu, dom kupiliśmy pod koniec października. Przy okazji mieliśmy urocze Halloween, bo w miasteczku obok odbywa się największa impreza we Włoszech. Wszyscy mieszkańcy i przyjezdni – począwszy od małych dzieci po staruszków – przebierają się za wampiry, wilkołaki, za Freddich Kruegerów z “Koszmaru z ulicy Wiązów”. Po ulicach chodzą ludzie z kosami, z zakrwawionymi nożami. Sklepy w miasteczku zmieniają się w gabinety doktora Frankensteina albo szpitale psychiatryczne. Po podpisaniu niezbędnych papierów poszliśmy na tę uliczną imprezę.
Z czego będziecie żyć?
– Oboje mamy wolne zawody, więc odpowiedź brzmiałaby podobnie, gdybyśmy zostali w Polsce. Mam już kontrakt na dwie książki o życiu we Włoszech. Będziemy starali się też zarabiać na tym, czego się już tu nauczyliśmy – np. na pośrednictwie i pomocy w znalezieniu domu i ogarnięciu wszystkich formalności.
Pisarz i doradca na rynku toskańskich nieruchomości?
– To nie taka zła praca. Możliwości pracy jest więcej – na przykład w turystyce, także tej ślubnej. Organizacja ślubów i wesel w romantycznych miejscach to w Toskanii prężna branża.
Macie pod ręką wszystko, co trzeba?
– Na zakupy jeździmy jakieś 4 km do pobliskiego miasteczka. To jedyny minus. Całkiem niedaleko od nas są za to dwie dobre knajpki. Mamy ogródek warzywny, w którym wyrosły już nasze pierwsze pomidory, papryka, cukinia i bakłażany. To oczywiście początek upraw, ciągle się uczymy czegoś nowego od pani, która sprzedała nam dom. Ma na imię Velia i codziennie zaprasza nas na kawę. Stwierdziła, że będzie dla mnie babcią, a dla Brunona – prababcią. Bywa, że przychodzi zapytać, czy już jedliśmy obiad. Jeśli nie, po godzinie zjawia się np. z pysznym ragoût.
Mieszkańcy przyjęli nas z otwartymi ramionami, traktują jak swoich. Jeden z sąsiadów sam zaproponował, że przez dwa tygodnie będzie podlewał nam ogród, kiedy pojedziemy po resztę rzeczy do Polski. Gdy chciałem się zrewanżować i przywiozłem mu polski miód pitny, pognał do domu i wrócił z wielką butelką grappy. Zaprosił mnie na pędzenie nowego nalewu w październiku. Co krok coś nas tu inspiruje.
Ale wracając do relacji z sąsiadami. Gioviano to małe miasteczko, w którym wszyscy się znają. Włosi są bardzo otwarci, my też staramy się być, w związku z tym spotykają nas miłe niespodzianki. Przeprowadzaliśmy się na raty. Miasteczko jest malownicze, ale bez ruchu kołowego, z uliczkami wąskimi jak setki lat temu. Wszystko trzeba wnieść na plecach. Pudła jak pudła, ale kiedy przyszło mi wtachać na górę pralkę, myślałem, że padnę. Podszedł do mnie mężczyzna na oko po osiemdziesiątce i powiedział, że może mi pomóc. Nie odmówiłem.
Staram się krótko opisywać nasze codzienne przeżycia na Facebooku na stronie Dolcze Wita i moim czytelnikom bardzo się to podoba. W końcu kto nie chciałby żyć w otoczeniu pomocnych ludzi, którzy się do ciebie ciągle uśmiechają? Śródziemnomorska serdeczność to nie jest mit, opisywali ją zarówno Gerald Durrell, jak i Peter Mayle, autor bestsellerowych książek o życiu w Prowansji. Spotkaliśmy już trochę mieszkających tu Polaków i mam wrażenie, że przejmują te śródziemnomorskie zwyczaje. Być może łagodny klimat i piękne otoczenie sprawiają, że człowiek staje lepszy?
Italianizujecie się?
– Staliśmy się lokalnymi patriotami. Gdziekolwiek się ruszymy, spotykamy coś pięknego. Otacza nas historia. W jednym z postów przytoczyłem opowieść o Hannibalu i słonicy: “Nasze miasteczko ma 3 tys. lat, wtedy mieszkali tu Etruskowie i w 217 r. p.n.e. być może siedzieli tu, gdzie siedzę z tym winem, i z pewną grozą wpatrywali się w armię, która przechodziła dołem pod miasteczkiem. To była armia Hannibala, która maszerowała, by zniszczyć Rzym, prowadząc 37 słoni, z których jeden padł i został zagrzebany nieopodal. Wiadomo nawet, że była to słonica, która nie wytrzymała trudów wyprawy. Podobno resztki słonicy można obejrzeć w muzeum w pobliskim miasteczku, ale nikt nie wie, kiedy jest czynne. Etruskowie byli wtedy sprzymierzeni z Rzymianami, ale Paolo, który akurat przechodził i zatrzymał się, by też poobserwować panoramę, nie sądził, żeby stawili opór. W końcu Hannibal prócz słoni miał 60 tys. ludzi i choć dużo zginęło w czasie przeprawy przez Alpy, to jeszcze więcej pozostało”.
Tyle post. Fajnie żyć w miejscu, które jest zamieszkane nieustannie od kilku tysięcy lat. Kiedy o tym myślę, bardzo się nakręcam.
Znacie włoski?
– Od ponad pół roku uczymy się na Duolingo. Jeśli sąsiedzi mówią do nas powoli, to ich rozumiemy. Jestem w stanie dogadać się w urzędzie czy warsztacie samochodowym, gdzie byłem niedawno.
Życie jest droższe niż w Polsce?
– Pewne produkty i usługi tańsze, inne droższe. Jeśli lubisz dietę śródziemnomorską, a dokładnie kuchnię włoską, to wygrałeś – za oliwę, warzywa, oliwki, makarony, świeże zioła takie jak bazylia czy oregano zapłacisz mniej niż w Polsce. Dobre wino kupujemy w miejscowym sklepie. Stoją tam dwie wielkie beczki – płacimy 2 euro za litr. Molto buono. Żeby nie było tak słodko – mięso i gaz są droższe. Dlatego sąsiedzi radzą, abyśmy wymienili piec gazowy na piec na pellet albo grzali kominkiem. Przyjdą chłody, to sprawdzimy. Na szczęście klimat jest łagodny. Byliśmy tu trzy tygodnie zimą, było słonecznie, a temperatura w ciągu dnia wynosiła 12-15 stopni.
Wołają na ciebie pisarz z Polski?
– Scrittore dalla Polonia! Kiedy coś takiego słyszę, to się trochę nadymam z dumy, ale Włosi, jak wiadomo, mają upodobanie do używania tytułów przy zwracaniu się do innych – stąd te wszystkie “dottore” i “professore”…
Znaleźliście swój raj? “Paradiso italiano”?
– Włochy to rzeczywiście raj, oczywiście jeśli nie przeszkadza ci, że sąsiedzi ciągle do ciebie przychodzą i zagadują, jeśli lubisz włoską kulturę i kuchnię. Włosi są do niej na tyle przywiązani, że praktycznie nie ma tu innej – restauracje są właściwie tylko włoskie, w supermarketach przeważają włoskie produkty. Jeśli lubisz różnorodność kulinarną, masz problem. To nie Polska, gdzie we wtorek możesz iść do restauracji tajskiej, w środę do meksykańskiej, w czwartek do indyjskiej, w piątek zaś do chińskiej. Tu możesz pójść do restauracji włoskiej albo włoskiej.
W Polsce panuje kultura zapier***. Toskańskie wyciszenie i przejście na wolniejszy tryb musi być przyjemne…
– Od dawna marzyłem, żeby wydostać się z tego polskiego bagienka, gdzie nie możesz uciec od polityki. Nawet jeśli starasz się nie czytać gazet i nie oglądać telewizji, to polityka dopada cię na ulicy w postaci znajomego, który pyta: “Słyszałeś, co powiedział ten ch… w TVN?”. W Polsce trudno się uwolnić od toksycznej polityki, we Włoszech ludzie nie zatruwają sobie nią życia. Portale pełne są plotek i informacji o życiu gwiazd. Włosi zajmują się przede wszystkim sobą, swoją rodziną. Mogą co najwyżej martwić się o to, czy z powodu suszy opadną im figi.